Giới thiệu Kinh Nhập tức xuất tức niệm (Trung Bộ kinh 118)

Ngồi Yên (ngoiyen.com) · ngày 02/11/2026

Bài kinh là gì

Kinh Nhập tức xuất tức niệm là bài kinh số 118 trong Trung Bộ kinh (Majjhima Nikāya), tên Pāli là Ānāpānasati Sutta. Bản dịch tiếng Việt còn ghi một tên khác là Kinh Quán niệm hơi thở. Trang này dựa trên bản dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu, đăng trên SuttaCentral.

Đức Phật giảng ở đâu, cho ai

Theo lời mở đầu trong bản dịch, lúc ấy Thế Tôn ở Sāvatthi (Xá-vệ), tại Đông Viên (Pubbārāma), giảng đường Lộc Mẫu (Migāramātu), cùng rất nhiều vị Thượng tọa đệ tử có danh tiếng, trong đó có Tôn giả Sāriputta (Xá-lợi-phất), Tôn giả Mahāmoggallāna (Đại Mục-kiền-liên), Tôn giả Anuruddha (A-na-luật) và Tôn giả Ānanda (A-nan). Các vị Thượng tọa đang khuyến giáo, giảng dạy các tân Tỷ-kheo; có vị dạy mười, có vị dạy hai mươi, ba mươi hay bốn mươi vị.

Vào ngày Bố-tát, đêm rằm trăng tròn sau ngày Tự tứ, Thế Tôn ngồi giữa trời, chúng Tỷ-kheo ngồi quanh trong im lặng. Ngài nói Ngài hài lòng với con đường tu tập này, khuyên các vị tinh tấn hơn nữa, và cho biết sẽ ở lại Sāvatthi cho đến lễ Komudi. Nghe tin ấy, các Tỷ-kheo ở các địa phương tụ họp về Sāvatthi để yết kiến Thế Tôn.

Đến đêm rằm trăng tròn ngày lễ Komudi, Thế Tôn lại ngồi giữa trời với chúng Tỷ-kheo. Ngài tán thán hội chúng này không có lời thừa thãi, kể ra những vị đã chứng các quả vị và những vị đang chuyên tâm tu tập nhiều pháp khác nhau, trong đó có các vị tu tập nhập tức xuất tức niệm. Rồi Ngài giảng về pháp này. Như vậy, theo lời kinh, bài kinh được giảng cho chúng Tỷ-kheo, những người xuất gia đang chuyên tâm tu tập.

Mục đích và lợi ích theo lời kinh

Phần lời dạy chính của bài kinh mở đầu như sau:

Nhập tức xuất tức niệm, này các Tỷ-kheo, được tu tập, được làm cho sung mãn, đưa đến quả lớn, công đức lớn.

Ngay sau đó, kinh nêu một chuỗi nối tiếp nhau, bắt đầu bằng câu:

Nhập tức xuất tức niệm, được tu tập, làm cho sung mãn, khiến cho bốn niệm xứ được viên mãn.

Tóm tắt phần tiếp theo của đoạn kinh ấy: bốn niệm xứ (Tứ niệm xứ) được tu tập, làm cho sung mãn thì khiến bảy giác chi (Thất giác chi) được viên mãn; bảy giác chi được tu tập, làm cho sung mãn thì khiến minh giải thoát, tức minh và giải thoát, được viên mãn. Phần lớn bài kinh lần lượt giải thích từng khâu của chuỗi này, và cuối kinh, các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

Bài kinh có trình bày mười sáu bước, chia làm bốn nhóm, mỗi nhóm bốn bước. Trang này không giảng giải các bước ấy; xin hãy đọc nguyên văn và học dưới sự hướng dẫn của một vị thầy.

Một vài thuật ngữ

Giải thích ngắn theo cách hiểu phổ thông, để người mới đọc kinh dễ theo dõi. Mỗi thuật ngữ có nhiều tầng nghĩa; muốn hiểu sâu, xin hỏi thêm một vị thầy.

Nhập tức, xuất tức

"Tức" là hơi thở. Nhập tức là hơi thở vào, xuất tức là hơi thở ra.

Niệm

Dịch từ chữ Pāli "sati": sự nhớ biết, tâm có mặt và ghi nhận rõ điều đang xảy ra ngay lúc này, không quên lãng, không buông trôi.

Nhập tức xuất tức niệm (Ānāpānasati)

Niệm hơi thở vào, hơi thở ra: giữ tâm nhớ biết trên hơi thở. Bản dịch còn gọi là "quán niệm hơi thở". Trong tiếng Pāli, "ānāpāna" là hơi thở vào và hơi thở ra, "sati" là niệm.

Tỷ-kheo

Vị tu sĩ nam đã xuất gia, thọ giới đầy đủ trong Tăng đoàn.

Bố-tát

Ngày chư Tăng họp lại tụng đọc giới luật, thường vào ngày rằm và ngày cuối tháng âm lịch.

Tự tứ

Lễ vào cuối mùa an cư mùa mưa, khi chư Tăng thỉnh cầu nhau chỉ ra lỗi lầm của mình để sửa đổi.

Tứ niệm xứ

Bốn lĩnh vực của niệm: thân, thọ (cảm giác), tâm và pháp.

Thất giác chi

Bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: niệm, trạch pháp (phân biệt, quán xét các pháp), tinh tấn, hỷ, khinh an, định và xả.

Minh và giải thoát

Minh là trí tuệ thấy rõ sự thật; giải thoát là tâm được thoát khỏi phiền não, khổ đau.

Nên học với một vị thầy

Những người làm Ngồi Yên không phải thiền sư hay người dạy thiền, và không có đủ kinh nghiệm để hướng dẫn pháp tu trong bài kinh này. Lời kinh sâu xa; hiểu đúng và thực hành đúng cần được giảng giải bởi người đã tu tập lâu năm.

Nếu bạn muốn thực hành theo bài kinh, xin hãy tìm đến một vị thầy có kinh nghiệm: một vị Thiền sư, một vị thầy ở chùa, hay một đạo tràng uy tín gần bạn. Được học trực tiếp, được hỏi và được chỉ dạy khi gặp khó khăn là điều một trang viết không thay được.

Ngồi Yên chỉ mở ra một khoảng lặng 5 phút để mọi người cùng ngồi yên với nhau. Đó là chỗ để ngồi cùng nhau, không phải lớp học thiền. Những gì có trong ứng dụng chỉ để đồng hành, không thay thế việc học với một vị thầy.

Đọc toàn văn bài kinh

Đọc toàn văn bài kinh: Kinh Nhập tức xuất tức niệm (Trung Bộ kinh số 118), bản dịch tiếng Việt của Hòa thượng Thích Minh Châu, trên SuttaCentral. Hai đoạn trích trên trang này lấy nguyên văn từ bản dịch đó.